Күштік кабельдер арасындағы қашықтық: ПЭЕ нормалары және практикалық ұсыныстар
Кабельдік желілерді төсеу кезінде пайдалану қауіпсіздігі мен сенімділігін анықтайтын негізгі мәселелердің бірі – өткізгіштер арасындағы нормаланған қашықтықтарды сақтау болып табылады. Дұрыс таңдалған күштік кабельдер арасындағы қашықтық параллель жұмыс кезінде қауіпті қызуды болдырмауға, электромагниттік әсерді азайтуға, техникалық қызмет көрсету және жөндеу үшін қолжетімділікті қамтамасыз етуге, сондай-ақ олардың біреуінде авария болған жағдайда көрші желілердің зақымдалуын болдырмауға мүмкіндік береді. Осы нұсқаулықта Электр қондырғыларын орнату ережелерімен (ПЭЕ), құрылыс нормаларымен және монтаждаудың практикалық тәжірибесімен регламенттелген негізгі талаптар жинақталған.
1. Нормативтік база
Кабельдік желілерді төсеу кезіндегі қашықтықтарға қойылатын негізгі талаптар мына құжаттарда қамтылған:
- ПЭЕ, 2.3-тарау «220 кВ-қа дейінгі кернеудегі кабельдік желілер» (2.3.86–2.3.90 тармақтары).
- МЕМСТ Р 53315-2009 «Кабельдік бұйымдар. Өрт қауіпсіздігі талаптары».
- СП 76.13330.2016 «Электртехникалық құрылғылар» (СНиП 3.05.06-85 жаңартылған редакциясы).
- Ұйымдардың басшылық құжаттары (мысалы, кабельдік желілерді монтаждау жөніндегі нұсқаулықтар).
Төменде келтірілген барлық мәндер ең аз рұқсат етілген мәндер болып табылады. Жобалау және монтаждау кезінде оларды сақтауға ұмтылу қажет, ал тар жағдайларда қосымша қорғаныс шараларын қолдану керек.
2. Траншеядағы күштік кабельдер арасындағы қашықтық
Көбінесе кабельдік желілер жерге траншеялық әдіспен төселеді. Траншеядағы күштік кабельдер арасындағы қашықтықты нормалау жылуды бөлу қажеттілігіне, механикалық әсерлер кезінде зақымданудың алдын алуға және кейінгі жөндеудің ыңғайлылығына байланысты.
| Төсеу шарттары | Жарықтағы ең аз қашықтық, мм | Ескерту |
|---|---|---|
| 10 кВ-қа дейінгі кабельдер арасында (басқару кабельдерін қоса) | 100 | Егер кабельдер броньдалмаған және экрандалмаған болса – қашықтық 250 мм-ге дейін ұлғайтылуы мүмкін. |
| 20–35 кВ кабельдер арасында | 250 | — |
| Әртүрлі ұйымдардың (иелерінің) кабельдері арасында | 500 | Келісім бойынша 250 мм-ге дейін азайтуға рұқсат етіледі. |
| Күштік кабельдер мен байланыс кабельдері арасында | 500 | Сақтау мүмкін болмаған жағдайда – экрандау немесе бөлгіш қалқалар. |
| Кабельден параллель коммуникацияларға дейін (құбырлар, жылу трассалары) | 1000–2000 | Жылу тасымалдағыштың түрі мен температурасына байланысты. |
Бір траншеяда алтыдан артық кабель төсеуге рұқсат етілмейді. Егер саны көп болса, бөлек траншеялар салу немесе кабельдік блоктарды, коллекторларды пайдалану ұсынылады.
Темір жолдарды, автомобиль жолдарын кесіп өткенде, сондай-ақ механикалық зақымданулар мүмкін болатын жерлерде кабельдерді параллель төсеу кезінде қорғау аймағындағы олардың арасындағы қашықтық 10 кВ-қа дейінгі кабельдер үшін кемінде 250 мм, ал 20–35 кВ кабельдер үшін 500 мм болуы керек.
3. Лотоктарда және кабельдік конструкцияларда параллель төселген күштік кабельдер арасындағы қашықтық
Лотоктағы күштік кабельдер арасындағы қашықтық тек ПЭЕ нормаларымен ғана емес, сонымен қатар өрт қауіпсіздігі талаптарымен және салқындату шарттарымен анықталады. Ашық төсеу кезінде (лотоктарда, жәшіктерде, қабырғалар бойымен) жылуды бөлуге және өрттің таралуын болдырмауға мүмкіндік беретін саңылауларды қамтамасыз ету қажет.
| Төсеу түрі | Жарықтағы ең аз қашықтық, мм | Қосымша шарттар |
|---|---|---|
| Лотоктардағы жеке кабельдер арасында (броньдалмаған) | 25–50 | Әдетте кабель диаметріне тең, бірақ 25 мм-ден кем емес. |
| Лотоктардағы кабельдер топтары (шоғырлары) арасында | 100 | Өрт қауіпсіздігі мен қолжетімділікті қамтамасыз ету үшін. |
| Кабельдік сөрелердегі кабельдер арасында (бір қатарда) | 10–20 | Іс жүзінде – тығыз төселеді, бірақ ток бойынша рұқсат етілген жүктемені ескере отырып. |
| Әртекті кабельдер арасында (күштік және басқару/байланыс) | 100–200 | Электромагниттік әсерлерді азайту үшін – экрандау немесе қалқамен бөлу. |
| Кабельден металл конструкцияларға дейін (лотоктар, жәшіктер) | — | Кабельдің кернеуге төзімді қабықшасы болса, оқшаулау қажет емес. |
Көпқабатты төсеу кезінде қабаттар арасындағы қашықтық салқындатуды қамтамасыз ету үшін кемінде 100–150 мм болуы тиіс. Сондай-ақ өрт қауіпсіздігі талаптарын сақтау қажет: жануды таратпайтын (нг) кабельдер үшін тығызырақ төсеуге рұқсат етіледі, бірақ ток жүктемесінің төмендету коэффициенттерін ескере отырып.
4. Коллекторларда, тоннельдерде және каналдардағы қашықтықтар
Кабельдік құрылыстарда (коллекторлар, тоннельдер, каналдар) параллель күштік кабельдер арасындағы қашықтық нормалары кернеу мен оқшаулау түріне байланысты белгіленеді. Мұнда монтаждау мен жөндеу үшін қолжетімділікті қамтамасыз ету талаптары да қолданылады.
- 10 кВ-қа дейінгі кернеудегі, конструкцияларға төселген күштік кабельдер арасындағы жарықтағы қашықтық бір өзектілер үшін кемінде 35 мм, көп өзектілер үшін 50 мм болуы керек.
- 20–35 кВ кабельдер үшін – кемінде 100 мм.
- Коллекторлар мен тоннельдерде кабельдерді олар мен құрылыс конструкциялары арасында қызмет көрсету үшін ені кемінде 0,8 м өткел қалатындай етіп орналастыру керек.
- Өткелдің екі жағында кабельдерді екі қатармен орналастырған кезде бір қатардағы кабельдер арасындағы қашықтық рұқсат етілген ток жүктемелері сақталған жағдайда 10–20 мм-ге дейін азайтылуы мүмкін.
ПЭЕ сәйкес, кабельдік құрылыстарда күштік кабельдерді жанғыш сұйықтықтар мен газдар құбырларымен бірге төсеуге тыйым салынады. Жылу өткізгіштерге дейінгі қашықтық кемінде 1 м болуы керек, ал мүмкін болмаған жағдайда жылу оқшаулау қарастырылады.
5. Қиылысулар мен жақындасулар кезіндегі күштік кабельдер арасындағы қашықтық
Кабельдік желілер бір-бірімен немесе басқа коммуникациялармен қиылысқан кезде қашықтықтар бөлек регламенттеледі.
- Кернеуі 35 кВ-қа дейінгі екі кабельдік желі қиылысқанда қиылысу бұрышы 90°-қа жақын болуы керек, ал жарықтағы қашықтық – кемінде 250 мм.
- Жылу өткізгіштермен немесе жанғыш сұйықтықтары бар құбырлармен қиылысқанда қашықтық кемінде 500 мм болуы керек, бұл ретте кабель механикалық зақымданудан қорғалуы тиіс (құбыр, жәшік).
- Автомобиль жолдарымен және темір жолдармен қиылысқанда кабельдер қорғау аймағының бүкіл ені бойынша құбырларға немесе блоктарға салынады, өткел шегіндегі кабельдер арасындағы қашықтық – кемінде 250 мм.
6. Оқшаулау кластары мен броньдары әртүрлі кабельдерге арналған ерекшеліктер
Параллель төселген күштік кабельдер арасындағы қашықтықты анықтау кезінде конструктивтік орындалуды ескеру маңызды:
- Броньдалған кабельдер (ВБбШв, АВБбШв) арасындағы қашықтық аздау болуы мүмкін (100 мм-ге дейін), себебі болат таспалар қосымша қорғанысты қамтамасыз етеді және жылуды бөлуге ықпал етеді.
- Броньдалмаған кабельдер (ВВГ, АВВГ) сыртқы әсерлер кезінде зақымдануды болдырмау және қалыпты салқындатуды қамтамасыз ету үшін ұлғайтылған саңылауларды (100-ден 250 мм-ге дейін) қажет етеді.
- Тігілген полиэтилен оқшаулауы бар кабельдер (СПЭ) жоғары термиялық төзімділіктің арқасында аздаған қашықтықтарға жол береді, бірақ электромагниттік үйлесімділік нормалары өзгеріссіз қалады.
7. Төсеу әдісінің рұқсат етілген қашықтықтарға әсері
Қашықтықтарды таңдаған кезде жерге, ауаға, суға немесе ғимараттар ішіне төсеу әртүрлі жылулық режимдер жасайтынын да ескеру қажет. Осыған байланысты ПЭЕ мыналарды ұсынады:
- Жерге төсеу кезінде қашықтықтар ауадағыға қарағанда жылуды жақсы бөлу есебінен сәл аздау болуы мүмкін.
- Лотоктарда немесе жәшіктерде топтап төсеу кезінде МЕМСТ 31996-2012 көрсетілген ұзақ уақыт бойы рұқсат етілген токтарға түзету коэффициенттерін қолдану керек. Коэффициент қатар жатқан кабельдер санына және олардың арасындағы қашықтыққа байланысты.
- Құбырларда немесе блоктарда төсеу кезінде кабельдер арасындағы қашықтық блоктың конструкциясымен анықталады (әдетте арналар арасында 30–50 мм).
8. Практикалық ұсыныстар
- Монтаждауды бастамас бұрын барлық параллель желілер мен қиылысуларды көрсететін трасса сызбасын жасаңыз. ПЭЕ талаптарына сәйкес қашықтықтарды белгілеңіз.
- Орын тапшылығы кезінде қорғаныс шараларын қолдану шартымен қашықтықтарды азайтуға рұқсат етіледі: бөлгіш қалқалар орнату, экрандалған кабельдерді пайдалану, өрт қауіпсіздігін төмендету үшін «нг» индексі бар кабельдерді қолдану.
- Күштік және басқару кабельдерін бірге төсеу кезінде ПЭЕ көрсетілген күштік кабельдер арасындағы қашықтық пен байланыс желілері нормативтерін (кемінде 500 мм) сақтау немесе экрандауды пайдалану міндетті.
- Барлық қашықтықтар кабельдердің сыртқы қабықшалары арасындағы жарықта өлшенеді.
- Монтаждау аяқталғаннан кейін бақылау өлшеулерін (соның ішінде оқшаулау кедергісін) орындаңыз және бекітілген атқарушы құжаттаманы жасаңыз.
9. Қорытынды
Нормаланған параллель төселген күштік кабельдер арасындағы қашықтықтарды сақтау – кабельдік желілердің қауіпсіз және ұзақ мерзімді жұмысының міндетті шарты. ПЭЕ талаптарынан ауытқулар тек техникалық-экономикалық негіздеме және қосымша қорғаныс шаралары болған кезде ғана рұқсат етіледі. Жобалау және монтаждау кезінде ең аз қашықтықтарды ғана емес, сонымен қатар жылуды бөлу, механикалық беріктік, пайдалану ыңғайлылығы және өрт қауіпсіздігі шарттарын да ескеру қажет.
Жауапты нысандар (өнеркәсіптік кәсіпорындар, тұрғын кешендер, адамдар көп жүретін объектілер) үшін МЕМСТ-ке сәйкес келетін және сертификаттары бар кабельдерді пайдалану ұсынылады. Әртүрлі маркадағы күштік кабельдердің кең ассортименті (ВВГнг-LS, ВБбШв, АВВГ) «Казэнергокабель» АҚ каталогында ұсынылған. Қажет болған жағдайда біздің мамандар оңтайлы қашықтықтарды есептеуге және төсеу шарттарын ескере отырып, күштік кабельді таңдауға көмектеседі. Кабельдердің үлкен таңдауымен зауыттың сайтында таныса аласыз.
