Басқару кабельдерін төсеу: әдістері, ПЭЕ нормалары және практикалық ұсыныстар
Басқару кабельдерін төсеу – автоматика, диспетчерлендіру, сигнализация және басқару жүйелерін құрудың жауапты кезеңі. Басқару кабельдері басқару сигналдарын беруге, параметрлерді өлшеуге және қайталама тізбектерді қоректендіруге арналған. Қымбат жабдықтың сенімділігі, сигналдардың кедергілерден қорғалғандығы және пайдалану қауіпсіздігі төсеудің қаншалықты сауатты орындалғанына байланысты. Монтаждау қателері автоматиканың жалған іске қосылуына, электрондық компоненттердің істен шығуына және техникалық қызмет көрсету кезіндегі қиындықтарға әкелуі мүмкін.
Осы нұсқаулықта біз басқару кабельдерін төсеудің негізгі әдістерін: лотоктарда, құбырларда, траншеяларда, сондай-ақ басқа кабельдік желілермен бірлесіп төсеу ерекшеліктерін егжей-тегжейлі қарастырамыз. ПЭЕ бойынша басқару кабельдерін төсеуге қойылатын негізгі талаптарды, жерге төсеу ережелерін талқылап, нормативтік құжаттар мен кәсіби тәжірибеге негізделген практикалық ұсыныстар береміз.
1. Басқару кабельдерін төсеудің негізгі әдістері
Төсеу әдісін таңдау трасса жағдайларымен, кабель түрімен, кедергілер мен механикалық әсерлерден қорғау талаптарымен, сондай-ақ экономикалық тиімділікпен анықталады.
1.1. Басқару кабельдерін лотоктарда төсеу
Басқару кабельдерін лотоктарда төсеу – өнеркәсіптік нысандарда, ғимараттарда және кабельдік құрылыстарда ең кең таралған әдіс. Лотоктар ыңғайлы қолжетімділікті, жақсы салқындатуды және кабельдерді жылдам ауыстыру немесе қосу мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
- Лотоктар түрлері: перфорацияланған (жеңіл, жақсы желдетілетін), перфорацияланбаған (шаң мен ылғалдан қорғау үшін), баспалдақты (үлкен диаметрлі кабельдерге арналған), сымды (жеңіл және икемді).
- Лотоктарда төсеу ережелері:
- Кабельдер қатарлармен немесе шоғырлармен төселеді, ток жүктемелерін сәйкесінше төмендеткен жағдайда көпқабатты төсеуге рұқсат етіледі.
- Қатардағы және қатарлар арасындағы кабельдер арасындағы қашықтық олардың салқындауын және муфталарды орнату мүмкіндігін қамтамасыз етуі керек.
- Бекіту салбырауды болдырмайтын қадаммен бандаждармен (кабельдік байламдармен) жүзеге асырылады. Отқа төзімді желілер үшін металл бекіткіштер қолданылады.
- Тік учаскелерде кабельдер сырғып кетуден бекітіледі.
1.2. Басқару кабелін құбырда төсеу
Басқару кабелін құбырда төсеу механикалық зақымданудан, агрессивті ортадан, адасқан токтардан қорғау үшін, сондай-ақ жолдарды, кіреберістерді кесіп өткенде және қосымша оқшаулау қажет жерлерде қолданылады.
- Құбырлар түрлері:
- Полиэтилен құбырлар (ПНД, ПВД): ең көп таралған. Жеңіл, икемді, коррозияға төзімді, үйкеліс коэффициенті төмен.
- Асбестцементті құбырлар: берік, жанбайтын, бірақ ауыр және сынғыш. Бетон негізін жасауды талап етеді.
- Болат құбырлар: жоғары механикалық жүктемелері бар қысқа учаскелерде (темір жолдардың, автомобиль жолдарының астында), сондай-ақ өрт қауіпті аймақтарда қолданылады. Антикоррозиялық қорғанысты талап етеді.
- Құбырларда төсеу технологиясы:
- Құбырлар дайындалған негізге (құм төсеміне, бетон стяжкасына) төселеді.
- Кабельді тартуды жеңілдету үшін арнайы майлау материалдары қолданылады, трассаның бұрылыстарында қарау ұңғымалары орнатылады.
- Кабельді тартқаннан кейін құбырдың бос кеңістігі ылғал мен кеміргіштердің енуін болдырмау үшін герметизацияланады.
- Бір құбыр блогында бірнеше кабельді төсеген кезде құбырлар арасындағы қашықтық жылуды бөлуді қамтамасыз ету үшін кемінде 100 мм болуы керек.
1.3. Басқару кабелін траншеяда және жерге төсеу
Басқару кабелін траншеяда төсеу сыртқы желілер үшін, әуелік төсеу мүмкін емес немесе тиімсіз болғанда қолданылады. Басқару кабелін жерге төсеу механикалық зақымданудан, ылғалдан және химиялық әсерлерден қорғау үшін ережелерді қатаң сақтауды талап етеді.
- Кабель түрі: Тікелей топыраққа төсеу үшін броньдалған басқару кабельдері (КВБбШв, АКВБбШв) немесе күшейтілген қабықшадағы кабельдер қолданылуы керек. Броньдалмаған кабельдерді тек құбырларда төсеуге рұқсат етіледі.
- Траншея тереңдігі: Кабельдің үстіңгі жағына дейін кемінде 0,7 м, жолды кесіп өткенде – кемінде 1 м.
- Төсем: Траншея түбіне қалыңдығы кемінде 10 см електен өткізілген құмнан төсем төселеді.
- Қорғаныс: Кабельдің үстіне құм қабаты (10 см), одан кейін топырақ қабаты төселеді. Қазба жұмыстарынан қорғау үшін сигналдық таспа немесе кірпіш қабаты төселеді.
- Қашықтықтар: Бір траншеяда бірнеше кабельді төсеген кезде олардың арасындағы қашықтық 10 кВ-қа дейінгі кабельдер үшін кемінде 100 мм болуы керек.
2. Басқару кабельдерін бірлесіп төсеу
Басқару кабельдерін бірлесіп төсеу күштік желілермен, сондай-ақ өзара, ықтимал электромагниттік әсерлер мен жылулық әсерлерге байланысты ерекше назар аударуды талап етеді.
2.1. Күштік кабельдермен бірлесіп төсеу
- Траншеяда: Басқару кабелі мен кернеуі 10 кВ-ға дейінгі күштік кабель арасындағы қашықтық кемінде 100 мм болуы керек; кернеуі 20–35 кВ болғанда – кемінде 250 мм.
- Кабельдік құрылыстарда (лотоктар, коллекторлар): Басқару кабельдерін күштік кабельдердің астына төсеу ұсынылады, бұл жоғары көтерілетін жылу ағындарынан қызуды азайтады. Тік қашықтық кемінде 200 мм сақталған жағдайда күштік кабельдердің үстінен төсеуге рұқсат етіледі.
- Кабельдік конструкцияларда: Бөлгіш қалқа болмаған кезде күштік және басқару кабельдерінің көрші сөрелердегі арақашықтығы кемінде 200 мм болуы керек. Тұтас металл қалқа орнатылған кезде қашықтық 50–100 мм-ге дейін азайтылуы мүмкін.
- Бір құбырда: Күштік және басқару кабельдерін бір құбырда бірлесіп төсеу, әдетте, рұқсат етілмейді. Басқару кабельдері үшін блоктың бөлек құбырлары (арналары) қолданылады.
2.2. Басқару кабельдерін өзара бірлесіп төсеу
- Кабельдік құрылыстарда басқару кабельдерін шоғырлармен және көпқабатты төсеуге болады. Осылай төселетін басқару кабельдерінің қабықшалары бір типті болуы керек, ал шоғыр диаметрі 100 мм-ден аспауы керек.
- Әртүрлі тізбектердің кабельдерін (мысалы, сигнализация және автоматика) бірге төсегенде ықтимал өзара кедергілерді ескеру қажет. Сезімтал тізбектер үшін экрандалған кабельдерді (КВВГЭ) пайдалану ұсынылады.
- Кернеу деңгейлері әртүрлі тізбектерді (мысалы, 220В айнымалы ток және 24В тұрақты ток) бөлек төсеу немесе экрандарды қолдану арқылы төсеу ұсынылады.
3. ПЭЕ бойынша басқару кабелін төсеу: негізгі талаптар
ПЭЕ бойынша басқару кабелін төсеу негізінен 2.3-тарау «220 кВ-қа дейінгі кернеудегі кабельдік желілер» арқылы регламенттеледі. Төменде басқару кабельдеріне қолданылатын негізгі талаптар келтірілген.
| Параметр | ПЭЕ және нормативтік құжаттар талабы |
|---|---|
| Кабельді оқшаулау бойынша таңдау | Үй-жайларда, каналдарда, тоннельдерде төселетін басқару кабельдері үшін поливинилхлоридті (ПВХ) немесе полиэтиленді оқшаулауы және ПВХ немесе полиэтилен қабықшасы бар кабельдер қолданылады. Агрессивті орталар мен жерге төсеу үшін – броньдалған (КВБбШв). |
| Иілу радиустары | Басқару кабельдерінің ең кіші иілу радиустары: броньдалмағандар үшін – кемінде 6 сыртқы диаметр, броньдалғандар үшін – кемінде 10 сыртқы диаметр. |
| Кабельдерді бекіту | Кабельдер ығысудан және салбыраудан бекітілуі керек. Көлденең түзу учаскелерде бекіту қадамы әдетте 0,5-1 м, тік учаскелерде – 1-2 м құрайды. Бұрылыстарда, муфталар мен кірістердің маңында бекіту күшейтіледі. |
| Монтаждаудың температуралық режимі | Алдын ала қыздырусыз кабель төсеу келесі температурада рұқсат етіледі: ПВХ қабықшадағы броньдалмаған кабельдер үшін -15°C-тан төмен емес, броньдалғандар үшін -7°C-тан төмен емес. Төменгі температураларда қыздыру қажет. |
| Механикалық зақымданудан қорғау | Механикалық зақымдану мүмкін болатын жерлерде кабельдер жәшіктермен, құбырлармен немесе қоршаулармен қорғалуы керек. Жолдар мен өткелдерді кесіп өткенде төсеу құбырларда жүргізіледі. |
| Өрт қауіпсіздігі | Үй-жайларда, тоннельдерде, коллекторларда топтап төсеу үшін жануды таратпайтын кабельдер («нг» индексімен), ал жауапты нысандар үшін – түтін мен газ бөлуі төмен кабельдер (LS) қолданылуы керек. |
4. Төсеу жағдайларына байланысты басқару кабелін таңдау
Кабель маркасын дұрыс таңдау – бүкіл желінің сенімділігінің негізі. Басқару кабелін таңдау бойынша ұсыныстар:
| Төсеу жағдайлары | Ұсынылатын кабель маркалары | Ерекшеліктері |
|---|---|---|
| Құрғақ және ылғалды үй-жайлар ішінде (лотоктар, қабырғалар бойымен) | КВВГ, КВВГЭ (экрандалған), КВВГнг-LS | Жануды таратпайды, сезімтал тізбектер үшін – экрандалған нұсқалар. |
| Жерге (траншеялар) | КВБбШв, АКВБбШв, КВКбШв | Броньдалған кабельдер, кеміргіштер мен механикалық зақымданудан қорғау. |
| Құбырлар мен блоктарда | АКВВГ, КВВГ, КВВГЭ | Броньдалмаған, ПВХ немесе полиэтиленді оқшаулаумен. |
| Өрт қауіпсіздігіне қойылатын талаптар жоғары жерлерде | КВВГнг(А)-LS, КВВГнг(А)-FRLS | Отқа төзімді, түтін мен газ бөлуі төмен. |
| Ашық ауада (эстакадалар, ғимарат қасбеттері) | Ультракүлгін сәулеленуге төзімді қабықшадағы кабельдер (қара полиэтилен немесе арнайы ПВХ маркалары) | Күн сәулесінен және атмосфералық әсерлерден қорғау. |
5. Басқару кабельдерін төсеу кезіндегі негізгі қателіктер
- Күштік және басқару тізбектерін бөлуді елемеу: автоматиканың жалған іске қосылуына және істен шығуына әкеледі.
- Броньдалмаған кабельді құбырсыз жерге төсеу: кеміргіштер немесе коррозия әсерінен тез зақымдалуға кепілдік береді.
- Иілу радиустарын сақтамау: өзектер мен оқшаулаудың ішкі зақымдануы көзге көрінбейді, бірақ ақауларға әкеледі.
- Ұзындық резервінің (компенсацияның) болмауы: температуралық кеңеюлер немесе конструкциялардың қозғалысы кезінде кабель керілуге ұшырайды.
- Лотоктарда желдетусіз көптеген кабельдерді тығыз төсеу: қызып кетуге әкелуі мүмкін.
- Бекітудің дұрыс болмауы: отқа төзімді желілер үшін пластикалық байламдарды пайдалану, кабельді деформациялайтын тым қатты бекіту.
- Маркировканың болмауы: монтаждауды, техникалық қызмет көрсетуді және ақауларды іздеуді қиындатады.
6. Басқару кабельдерін монтаждау ерекшеліктері
- Трассаны дайындау: Жұмысты бастамас бұрын трасса қоқыстардан, ірі тастардан, өткір заттардан тазартылуы керек. Жерге төсеу кезінде траншея түбі тегістеліп, құммен жабылады.
- Кабельді тарту: Кабель барабаннан тартылуы керек, сақиналармен түсірілуге болмайды. Кабельдің рұқсат етілген мәндерден асып түсетін тартылуына жол берілмейді (әдетте мыс өзектер үшін 50 Н/мм²-ден аспауы керек).
- Қосу және ұштау:
- Кабельді дайындау өзектер мен оқшаулауды кесіп алмауды қамтамасыз ететін технологияны сақтай отырып орындалады.
- Өзектерді жалғау үшін төсеу жағдайларына сәйкес келетін арнайы муфталар (жалғау, тарату) қолданылады.
- Көп сырмалы өзектер қысқыштарда сенімді байланыс үшін ұштықтармен (НШВИ, НВИ) қысылуды талап етеді.
- Экрандау: Егер экрандалған басқару кабелі (КВВГЭ) қолданылса, экран электромагниттік кедергілерден қорғау үшін бір жағынан (әдетте қабылдау жабдығы жағынан) жерге қосылуы керек.
- Маркировка: Әрбір кабельде маркасы, көлденең қимасы, кернеуі, желі нөмірі көрсетілген биркалар болуы керек. Жалғау муфталарында монтаждау күні көрсетіледі.
- Монтаждаудан кейінгі сынақтар: Төсеу аяқталғаннан кейін электрлік өлшеулер жүргізіледі: оқшаулау кедергісі, өзектердің тұтастығын тексеру, жоғарылатылған кернеумен сынау (кернеуі 1 кВ-дан жоғары кабельдер үшін).
7. Қорытынды
Сауатты басқару кабельдерін төсеу – оңтайлы монтаж әдісін (лотоктарда, құбырларда, траншеяларда) таңдаудан бастап ПЭЕ талаптарын және бірлесіп төсеу ережелерін қатаң сақтауға дейінгі көптеген факторларды ескеруді талап ететін кешенді міндет. Тек осындай көзқарас автоматика, сигнализация және бақылау жүйелерінің сенімді және ұзақ мерзімді жұмысына кепілдік береді.
Сәттіліктің негізгі факторы – сапалы, сертификатталған материалдарды пайдалану. «Казэнергокабель» АҚ басқару кабельдерінің ассортименті кез келген төсеу әдісіне арналған шешімдердің толық спектрін қамтиды: үй-жайлар үшін КВВГ, үнемді шешімдер үшін алюминий өзекті АКВВГ, сондай-ақ жерге төсеуге арналған броньдалған нұсқалар (КВБбШв) және өрт қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін «нг-LS» индекстері бар орындалулар. Барлық өнім МЕМСТ бойынша дайындалады және қажетті құжаттамамен бірге жүреді. Толық ассортиментпен кабельдер каталогы бөлімінде танысуға болады.
